Opmaak van de website veranderen
Windows platform
Het valt niet meer te ontkennen. Windows is machtig en beheerst een groot deel van ons werk, neemt thuis een vaste plek in en is eigenlijk zo vertrouwd aan het worden dat we het bijna niet meer in de gaten hebben dat het een zeer machtig product is.
Op deze pagina beschrijf ik een aantal zaken rond toegankelijkheid zo goed mogelijk en zeer uitvoerig. Sommige zaken verplichten nu eenmaal een grondige toelichting.
Windows 9x
Onder Windows 9x versta ik Windows 98, Second Edition en Windows ME. Hoewel deze versies door Microsoft niet meer worden ondersteund of doorontwikkeld, zijn er nog steeds mensen die het besturingssysteem gebruiken op oudere hardware.
De eerste versie van 98 en Windows 95 zie je zoiezo nergens meer opduiken.
In bovengenoemde versies van Windows 9x is versie 1.3 van MSAA opgenomen. Msaa staat voor 'Microsoft Accessibility Aid, en omvat een aantal Dll's (Dynamic Linkable Libraries), die opdrachten bevatten voor brailleweergave, spraak-in- en output, schermvergroting, geluidswaarschuwingen die meldingen in beeld hoorbaar maken en kleur- en toetsenbordinstellingen.
Windows 98 biedt nog steeds ondersteuning voor MSDos, zodat met een Dos-box in combinatie met scherm-uitlees-software of andere aanpassingssoftware voor MS-Dos ook nog op MS-Dos gebaseerde applicaties kunnen worden gebruikt. Vanwege stabiliteitsredenen, maar vooral omdat Microsoft een verwoede poging deed gebruikers aan banden te leggen is in Windows ME door middel van het uitschakelen van ondersteuning van MS-Dos, het wat lastig geworden. Dos blijft nog steeds een krachtig besturingssysteem als je snel iets op de Command-Prompt wilt doen.
De generatie Windows 9X is niet meer leverbaar.
Alleen de echte freaks spelen nog met dit platform, evenals blinde gebruikers die het lastig vinden om het oude los te laten.
Windows N.T. 4
Evenals voor Windows 9X is de ondersteuning voor Windows N.T. 4 door Microsoft geschrapt. De eerder verschenen NT-versie 3.51 wordt nergens meer geïmplementeerd en alleen soms door hobbyisten onderhouden. Pas met de distributie van Servicepack 6a is versie 1.3 van MSAA opgenomen en is hierdoor qua mogelijkheden gelijk aan Windows 9X.
Omdat deze versie van Windows zowel een server- als een werkstation-Uitvoering kent, is het wellicht nuttig om te weten, dat bij Servicepack 6A Standaard wordt aanbevolen in de installatiehandleiding van het besturingssysteem. Toegankelijkheid is dus in principe gegarandeerd. De zelfde beperkingen als in Windows 9x blijven wel van kracht.
Windows 2000
Evenals voor Windows N.T. 4 geldt voor Windows 2000, dat voor het werkstation en de server aparte versies beschikbaar zijn. Verder wordt de server-versie nog in vier smaken geleverd, maar die hebben alleen betrekking op de zwaarte van de rol van de server. Standaard is versie 1.3 van Msaa opgenomen in het besturingssysteem. Nieuw is wel Narator, de op Microsoft's Sapi-spraaktechnologie gebaseerde softwarematige spraaksynthesizer.
Inmiddels zijn we voor Windows 2000 beland bij Servicepack 4 met 5 in het vooruitzicht. Voor de toegankelijkheid heeft zo'n upgrade geen gevolgen, maar de upgrade komt wel de stabiliteit en veiligheid van het systeem ten goede.
Windows XP en Windows 2003
Met deze versies van Windows slaat Microsoft weer een nieuwe weg voor toegankelijkheid in. Niet alleen is MSAA nu aangekomen bij versie 2.0, maar is Speech API 5 en een heuse Accessibility-Wizard toegevoegd. De grafische zwaar uitgevoerde gebruikersinterface kan naar de klassieke weergave worden omgezet, zodat grotendeels alles het zelfde wordt weergegeven. Voor Windows 2003 is er een zeer uitgebreide Command-Line interface toegevoegd, zodat veel administratief werk via de Commandline of vanuit een Remote Login kan plaatsvinden. De verbeterde scriptshell Powershell maakt het ook mogelijk om zaken te automatiseren of samen te voegen.
Het beheer is nu ook mogelijk via Remote Desktop of Terminalsevice, omdat de huidige kwaliteit van screenreaders deze werkwijze volledig ondersteunt. Het verkregen resultaat is redelijk toepasbaar.
Windows CE en Embeded
Ik gebruik deze verzamelnaam voor de versie van Windows die als Firmware op hardware aanwezig is. Omdat Flash-geheugen nog steeds prijzig is moet bij gebruik making van Windows CE het systeem op mobiele apparatuur zeer compact zijn. Hierdoor zijn extra's zoveel mogelijk weggelaten, waardoor toegankelijkheid extern moet worden geboden. Bij grotere systemen zoals bij Storage-cabinets is het systeem toegankelijk via Telnet of via beheerstools van de werkomgeving.
Voor Windows CE op PDA's of mobiele telefoons geldt dat het model volledig is aangepast aan de gehandicapte gebruiker, of is er een screenreader aanwezig. Voor de Smartphone is bijvoorbeeld het product Mobilespeak een optie.
Vista en Windows 2008
Microsoft beweert dat de opvolger van Windows XP volledig toegankelijk is. MSAA is bijvoorbeeld vervangen door Automative Tasks.
Een probleem dat ik ondervind, is de wijziging in het rechtenstelsel van het wel of niet mogen claimen an drivers. De screenreaders slagen er met moeite in om de videodriver te monitoren, waardoor er bijna geen betrouwbare informatie over wordt gebracht. Ook is de overgang naar een 64 bits besturingssysteem eigenlijk een voorwaarde om alle screenreaders te herschrijven. De driver wordt nu in eem mirror-sessie bewaakt en stuurt de informatie middels een eigen driver (die voor elke screenreader verschillend is), naar de brailledisplay of spraakmodule.
De volgende server-versie, die onder de naam Windows 2008 op de markt is gebracht biedt de beheerder de mogelijkheid om het systeem volledig commandline-gestuurd te installeren.
Hierdoor is het op afstand beheren en volledig toegankelijk bedienen van het systeem gewaarborgd.
Meer over MSAA 2.0
Het is heel tijdrovend om de mogelijkheden van MSAA hier goed en doeltreffend te omschrijven. Ik heb daarom gekozen voor een verwijzing naar diverse links. Informatie over hoe MSAA informatie aan de Screenreader oplevert is te vinden op:
http://www.lw-tech.com/q1/iaccessible.htm
Het kan gebeuren dat MSAA handmatig moet worden bijgewerkt. De MSAA 2.0 distributiekit is te vinden op:
microsoft
Windows 7
Deze laatste versie van september 2009 biedt een betere narator, spreekt ook tijdens het upgrade-proces vanuit eerdere versies van Windows en heeft wat verbeteringen in de accessibilitywizzard toegevoegd.
Leveranciers van screenreaders zijn wel vroegtijdig bij de ontwikkeling van deze versie betrokken, zodat samen met de release er al ondersteuning voor braille en spraak kon worden geboden.
Ondersteunende Software voor braille en spraak
Er zijn drie leidende partijen die Windows toegankelijk maken voor braille en spraak.
Jaws for Windows
Deze screenreader is prijzig maar zeker voor weergave van Sites en web-documenten de leidende speler in de markt van de screenreaders.
Jaws is te vinden op:
Produkten van Dolphin
Dolphin levert Hal voor weergave in braille en spraak, Lunar voor grootletter-weergave, en Supernova als combinatie van deze versies op de markt. Informatie over deze produkten is te vinden op:
Windoweyes
Windoweyes van Gwmicro is erg op spraak gericht, maar ondersteuning voor braille is vooral de laatste tijd sterk verbetert. Zeker voor Microsoft Office en Windows Vista biedt dit produkt betere resultaten.
Vooral de ondersteuning voor open scripting en de .NET-API is veelbelovend voor de toekomst.
Meer informatie is te vinden op:
alle hierboven genoemde screenreaders ondersteunen Remote Desktop, Terminalservice en Citrix Metaframe. Tevens zijn ze ook vanaf een USB-Stick te activeren.
Installeren van de driver om mee te kunnen liften op de videodisplay blijft wel noodzakelijk. Met uitzondering van de produkten van Dolphin, ondersteunen allee andere screenreaders Iaccessible2 en JAB.
Bovendien ondersteunt Windoweyes ook de QT-Engine die Nokia voor de mobiele suites gebruikt.
NVDA - een gratis alternatief
NVDA is een gratis screenreader die in Python is ontwikkeld en wordt uitsluitend door blinde vrijwilligers ontwikkeld en getest in het gedachtengoed van Open Sorce. Voor dagelijks gebruik levert deze oplossing zeer gunstige resultaten op.
Reden van het onstaan van dit initiatief is de ondoorzichtige wijze waarop de andere screenreaders informatie van Windows ontsluiten.
De scripts voor deze screenreader zijn snel te maken en kosten vaak een dag aan ontwikkeltijd, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de ontwikkeltijd van Jawsscripts die vaak maanden op zich laten wachten.
NVDA maakt geen gebruik van MSAA, maar roept rechtstreeks de standaard API's aan.
Tevens worde de Java Accessbrdige beter ondersteund dan bij de commercieele screenreaders.
NVDA biedt zowel braille en spraak en is in zijn huidige vorm zeker concurerend voor de commercie, alleen worden Citrix Metaframe en Windows Terminalservice nog niet ondersteund.
NVDA is te vinden op:
Zelf scripts en aanpasingen maken
Jaws heeft een ongedocumenteerde API (JFWAPI) die evenals Hal gebruik maakt van het reguliere Winapi-model van Microsoft. Windoweyes maakt echter gebruik van een Com-server, genaamd Gwspeek en heeft de gehele set voor reguliere scripttalen als VBScript en Javascript geopend.
Hal is verder verschillend in aansturing omdat deze de spraaksynthese aanstuurt zonder gebruik te maken van de screenreader zelf, maar hiervoor losse aansturingsroutines gebruikt. Met wat kennis van C++ vanuit scripts en Com-services kunnen op een low-level niveau de gewenste acties worden aangeroepen.
Jaws biedt ondersteuning voor het aanroepen van een functie door een ingebouwde scripttaal. Hierdoor zijn via Python extra toegangslagen te bouwen die nog meer informatie geven over de eigenschappen van het te bestuderen Item.
Windoweyes is echter de enige in zijn soort die vanaf versie 7 voor een open ontwikkelmodel heeft gekozen.
Er dient echter rekening te worden gehouden met het feit dat MSAA en User-Automation uitsluitend ontwikkeld zijn voor het toegenkelijk maken van controles en dialogboxes.
Er is geen ondersteuning voor Ritch-Text, open docucumentmodellen (DOM) en open standaarden.
Ik deel de mening van velen dat de Java Accessbridge en Iaccessible2 veel meer mogelijkheden hebben.
Iaccessible2
Iaccesssible2 is een nieuwe API die MSAA en JAB samenvoegt.
Zowel Windoweyes als NVDA werken aan de ondersteuning van deze
API.
Uit betrouwbare bron weet ik dat Sun met Microsoft in gesprek is om een betere multi-platform ondersteuning te bouwen voor een open toegankelijkheid.
Sun heeft bijvoorbeeld al te samen met IBM al voor integratie in Lotus Notes en Symphony gezorgd.
Wij houden u zo goed mogelijk op de hoogte van deze ontwikkelingen.