Opmaak van de website veranderen
Anders naar een situatie kijken
Anders kijken naar het werk kan zeer verhelderend zijn.
Het heeft mij altijd weer geboeid hoe mensen dingen uit een schilderij kunnen halen die totaal voor mij niets zeggend zijn als ze in voelbare tekningenworden weergegeven.
Wat zeggen mij zaken als diepte, stereoscopie, 3D en ander obtisch bedrog.
Wanneer handen een oppervlak betasten blijft alles zoals het is, namelijk 3D zonder schaduw of lijnenspel.
Naar iets kijken kan echter ook door na te denken over hoe anderen iets zouden zien.
Hierin is de ziende en blinde medemens gelijk.
Door anders te kijken, zien we oude, belemmerende ideeen in de organisatie, in ons vak en in ons eigen denken. Steeds op een andere manier kijken naar het vertrouwde is te leren. Bijvoorbeeld door 'de ogen van een ander te lenen'. De ICT'er kan er een topadviseur door worden en meer kansen voor de organisatie benutten.
Paul C zanne, de invloedrijke Franse schilder, had een geliefd thema voor zijn kunstwerken: de Saint-Victoire berg, dicht bij zijn huis in Aix-en-Provence. Hij heeft deze berg wel zestig keer geschilderd. Iemand vroeg hem eens of het niet saai was om maar steeds hetzelfde object te schilderen. C zanne vond van niet: "Als ik het doek maar wat verplaats, levert dat al een geheel nieuw landschap op." C zanne slaagde erin steeds op een andere manier naar het vertrouwde te kijken. Daarmee ontdekte hij steeds weer nieuwe kansen voor een unieke creatie.
Als professionals kunnen we veel leren van kunstenaars als C zanne of Monet die, meesters waren in het vinden van nieuwe kansrijke perspectieven. Zij wisten te ontsnappen aan een eenzijdige manier van kijken naar de wereld. Die kijkverstarring treedt meestal op omdat we, door ervaring, het idee hebben die wereld wel te kennen.
Voorbeeld van een valkuil veroorzaakt door ervaring
Ervaring is een van de meest begeerde eigenschappen voor een professional. Ervaring staat voor: 'Ik heb dit al zo vaak meegemaakt. Laat het maar aan mij over. Ik beheers mijn vak. Ik weet hoe je hiernaar moet kijken.' Met de ervaring komt voor de professional waardering, beloning en vertrouwen.
Wat we vaak niet beseffen is dat ervaring ook een gevaarlijke keerzijde kan hebben. Door onze ervaring kunnen we op een eenzijdige manier gaan kijken. We hebben een situatie snel door, kunnen het probleem identificeren en hebben de vertrouwde oplossing al klaarliggen. Daar is niets op tegen. Maar kunnen we effectievere oplossingen bedenken als we meer onbevangen door de ervaring heen leren kijken? Beperkt een eenzijdige kijk het zien van nieuwe kansen?
De Zwitserse horlogemakers worden er niet graag aan herinnerd dat zij eind jaren zestig de kans van de - nota bene Zwitserse - vinding van het elektronisch aangedreven uurwerk niet zagen. Een onderzoeksinstituut uit Neuchetel toonde deze vinding vol trots op het World Watch Congress. Geen van de Zwitserse horlogefabrikanten ontdekte hierin de kans, omdat het niet paste in hun wijze van kijken naar een horloge. Een horloge was voor hen een staaltje van mechanische aangedreven precisie. Ze redeneerden: 'daar heeft de klant immers behoefte aan, anders hadden de Zwitsers niet zo'n groot marktaandeel'.De onbekende Japanse fabrikant Seiko had nog weinig last van deze eenzijdige kijk en zag de kans meteen. De Zwitserse horloge-industrie werd in de jaren daaropvolgend een zware slag toegebracht. Het marktaandeel verminderde drastisch en 50.000 van de 62.000 horlogemakers werden ontslagen. De directe oorzaak lag in wat we ervaringsverblinding kunnen noemen. De ervaring verstart je kijken en de kansen trekken aan je voorbij. Ervaring en vernieuwing kunnen daarom op gespannen voet staan.
Kan het zijn dat ook sommige ICT'ers door een eenzijdige wijze van kijken naar hun taken vernieuwingskansen missen? Kunnen ook zij door hun eigen ervaring blind zijn voor de nieuwe kansen? 'Wanneer je enige gereedschap een hamer is, zie je overal spijkers.' Er schuilt een diepe wijsheid in deze gedachte. Het zegt dat we - door opleiding, ervaring, de rol die we in de organisatie hebben en wat er om ons heen gebeurt - gefilterd waarnemen.Ook ICT-professionals ontkomen niet aan een door de eigen rol en ervaring opgebouwde kijkfilter. Dat is helemaal niet erg, zo lang ze zich er maar bewust van zijn. Pas dan kunnen ze, net als de schilder Paul C zanne, door hun kijken wat te veranderen, nieuwe kansen ontdekken. Er zijn drie sterke kijkfilters die regelmatig bij ICT'ers voorkomen. Denkt je eens na of deze kijkfilters je wellicht afhouden van het zien van nieuwe kansen.
De Franse schrijver Marcel Proust heeft ooit gezegd dat het werkelijke reizen niet bestaat uit het zien van nieuwe landschappen, maar uit het krijgen van niejouwe ogen. Het zoeken naar 'nieuwe ogen' is een van de meest boeiende en opwindende zoektochten voor een professional. Het zoeken is dus naar kansrijke nieuwe perspectieven die een 'kijkdoorbraak' kunnen opleveren. Hier volgen tips die je zelf kunt uitvoeren of aan anderen kunt aanbevelen.
Stel je de volgende vragen en kijk wat het opzetten van een andere bril met je doet:
- Wie heeft mijn wijze van kijken als ICT'er sterk beinvloed?
- Heeft hoe ik momenteel naar mijn taak als ICT'er kijk, te maken met de cultuur in de organisatie, mijn vooropleiding, mijn loopbaanfase, mijn leeftijd, mijn sekse?
- Kan ik ook anders kijken naar zaken zoals ziekte, verloop, of tevredenheid van mijn collega's?
- Hoe wordt de wijze waarop ik naar dit probleem kijk, beinvloed door de informatie die ik hierover heb?
- Wat zijn mijn aannames over deze verandering en hoe beinvloedt dat mijn beeld van het veranderingsproces?
- Heeft hoe ik er momenteel naar kijk, te maken met mijn persoonlijke waarden?
- Zou ik drie jaar geleden als ICT'er hier ook zo naar hebben gekeken?
- Ben ik op dit terrein de manier van kijken van anderen aan het overnemen?
- Wat is eigenlijk mijn eigen unieke kijk op de problemen?
- Maakt mijn invalshoek (bril) dit probleem groter of kleiner dan het in werkelijkheid is?
- Waar kan ik heen of met wie kan ik praten om een andere blik hierop te krijgen?
- Zou het mij moeite kosten om een andere blik hierop te krijgen? Durf ik in deze organisatie voor mijn andere wijze van kijken uit te komen?
- Wat levert een geheel nieuwe wijze van kijken mij op?
- Wat is het risico voor mijn kennis/positie als het ene systeem meer door het andere wordt vervangen?
- Wat zou er gebeuren als ik op dezelfde wijze naar de situatie blijf kijken?
Kijken door de ogen van de ander heeft het grote voordeel dat men zich bewust wordt van de eigen starre blik. Let vooral op de mensen die net in dienst zijn. Zij hebben nog geen ervaring met de organisatie en hebben nog een frisse blik op wat beter kan. 'Leen hun ogen' door hen in de eerste weken geregeld te vragen wat hen opvalt en wat de verschillen zijn met eerdere werkgevers. U kunt dat ook doen met medewerkers die intern zijn verschoven. U kunt ook de ogen van klanten lenen door hen te vragen een dag mee te lopen. Wat merken ze op? Wat vinden ze merkwaardig wat voor jouw organisatie volstrekt vanzelfsprekend is. U kunt ook de 'ogen lenen' van kinderen, partners van medewerkers of kunstenaars. Elke groep kan een andere kansrijke wijze van kijken binnenbrengen.
Leen eens andere ogen, daar verruim je het blikveld van je leven mee!